(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.164. అధ్యాయః 164
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ నకులప్రశ్నాత్స్వంగోత్పత్తికథనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 12-164-0x(5843)(71534)
కథాంతరమథాసాద్య స్వంగయుద్ధవిశారదః।
నకులః శరతల్పస్థమిదమాహ పితామహాం॥ 12-164-1(71535)
నకుల ఉవాచ। 12-164-2x(5844)
ధనుః ప్రహరణం శ్రేష్ఠమితివాదః పితామహ।
మతస్తు మమ ధర్మజ్ఞః ఖంగ ఏవ సుసంశితః॥ 12-164-2(71536)
ఛిన్నే చ కార్ముకే రాజన్ప్రక్షీణేషు శరేషు చ।
ఖంగేన శక్యతే యోద్ధుమాత్మానం పరిరక్షితుం॥ 12-164-3(71537)
శరాసనధరాంశ్చైవ గదాశక్తిధరాంస్తదా।
ఏకః ఖంగధరో వీరః సమర్థః ప్రతిబాధితుం॥ 12-164-4(71538)
అత్ర మే సంశయశ్చైవ కౌతూహలమతీవ చ।
కింస్విత్ప్రహరణం శ్రేష్ఠం సర్వయుద్ధేషు పార్థివ॥ 12-164-5(71539)
కథం చోత్పాదితః ఖంగః కస్మై చార్థాయ కేన వా।
పూర్వాచార్యం చ ఖంగస్య ప్రవ్రవీహి పితామహ॥ 12-164-6(71540)
వైశంపాయన ఉవాచ। 12-164-7x(5845)
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా మాద్రీపుత్రస్య ధీమతః।
స్వరకౌశలసంయుక్తం సూక్ష్మచిత్రార్థవత్సుఖం॥ 12-164-7(71541)
తతస్తస్యోత్తరం వాక్యం స్వరవర్ణోపపాదితం।
శిక్షయా చోపపన్నాయ ద్రోణశిష్యాయ పృచ్ఛతే॥ 12-164-8(71542)
ఉవాచ సర్వధర్మజ్ఞో ధనుర్వేదస్య పారగః।
శరతల్పగతో భీష్మో నకులాయ మహాత్మనే॥ 12-164-9(71543)
భీష్మ ఉవాచ। 12-164-10x(5846)
తత్త్వం శృణుష్వ మాద్రేయ యథైతత్పరిపృచ్ఛసి।
ప్రబోధితోఽస్మి భవతా సానుమానివ పర్వతః॥ 12-164-10(71544)
సలిలైకార్ణవం తాత పురా సర్వమభూదిదం।
అప్రజ్ఞాతమనాకాశమనిర్దేశ్యమహీతలం॥ 12-164-11(71545)
తమస్సంవృతమస్పర్శమతిగంభీరదర్శనం।
నిఃశబ్దం చాప్రమేయం చ తత్ర జజ్ఞే పితామహః॥ 12-164-12(71546)
సోఽసృజద్వాయుమగ్నిం చ భాస్కరం చాపి వీర్యవాన్।
ఆకాశమమృజచ్చోర్ధ్వమధ్నో భూమిం చ నైర్ఋతిం॥ 12-164-13(71547)
తతః సచంద్రతారం చ నక్షత్రాణి గ్రహాంస్తథా।
సంవత్సరానహోరాత్రానృతూనథ లవాన్క్షణాన్। 12-164-14(71548)
తతః శరీరం లోకస్థం స్థాపయిత్వా పితామహః।
జనయామాస భగవాన్పుత్రానుత్తమతేజసః। 12-164-15(71549)
మరీచిం భృగుమత్రిం చ పులస్త్యం పులహం క్రతుం।
వసిష్ఠాంగిరసౌ చోభౌ భరద్వాజం తథైవ చ॥ 12-164-16(71550)
ప్రజాపతిస్తథా దక్షః కన్యాః షష్టిమజీజనాత్।
తాశ్చ బ్రహ్మర్పీన్సర్వాన్ప్రజార్థం ప్రతిపేదిరే॥ 12-164-17(71551)
తాభ్యో విశ్వాని భూతాని దేవాః పితృగణాస్తథా।
గంధర్వాప్సరసశ్చైవ రక్షాసి వివిధాని చ॥ 12-164-18(71552)
పతత్రిమృగమీనాశ్చ గావశ్చైవ మహోరగాః।
నానాకృతిబలాశ్చాన్యే జలక్షితివిచారిణః॥ 12-164-19(71553)
ఉద్భిజ్జాః స్వేదజాశ్చైవ సాండజాశ్చ జరాయుజాః।
అజ్ఞే తాత జగత్సర్వం తథా స్థావరజంగమం॥ 12-164-20(71554)
అతః సర్గమిమం కృత్వా సర్వలోకపితామహః।
అశ్వతం వేదపఠితం ధర్మం చ జుజుపే పునః॥ 12-164-21(71555)
స్మంధర్మే స్థితా దేవాః సహాచార్యపురోహితాః।
---త్యా వసవో రుద్రాః ససాధ్యా మరుదశ్వినః। 12-164-22(71556)
భృ---త్ర్యంగిరసః సిద్ధాః కశ్యపశ్చ తపోధనాః।
వష్ఠగౌతమాగస్త్యాస్తథా నారదపర్వతౌ॥ 12-164-23(71557)
క్రయో బాలఖిల్యాశ్చ ప్రభాసాః సికతాస్తథా।
ఘృగాచ్యా సోమవాయవ్యా వైశ్వానరమరీచిపాః॥ 12-164-24(71558)
కరూపాశ్చైవ హంసాశ్చ ఋషయో వాఽగ్నియోనయః।
---పప్రస్థాః పృశ్నయశ్చ స్థితా బ్రహ్మానుశాసనే॥ 12-164-25(71559)
దానవేంద్రాస్త్వతిక్రంయ తత్పితామహశాసనం।
ధర్మస్యాపనయం చక్రుః క్రోధలోభసమన్వితాః॥ 12-164-26(71560)
హిరణ్యకశిపుశ్చైవ హిరణ్యాక్షో విరోచనః।
శంబరో విప్రచిత్తిశ్చ ప్రహ్లాదో నముచిర్బలిః॥ 12-164-27(71561)
ఏతే చాన్యే చ బహవః సగణా దైత్యదానవాః।
ధర్మసేతుమతిక్రంయ రేమిరేఽధర్మనిశ్చయాః॥ 12-164-28(71562)
సర్వే తుల్యాభిజాతీయా యథా దేవాస్తథా వయం।
ఇత్యేవం హేతుమాస్థాయ స్పర్ధమానాః సురర్షిభిః॥ 12-164-29(71563)
న ప్రియం నాప్యనుక్రోశం చక్రుర్భూతేషు భారత।
త్రీనుపాయానతిక్రంయ దండేన రురుధుః ప్రజాః॥ 12-164-30(71564)
న జగ్ముః సంవిదం తైశ్చ దర్పాదసురసత్తమాః।
అథ వై భగవాన్బ్రహ్మా సర్వలోకనమస్కృతః॥ 12-164-31(71565)
తదా హిమవతః పృష్ఠే సురంయే పద్మతారకే।
శతయోజనవిస్తారే మణిముక్తాచయాచితే॥ 12-164-32(71566)
తస్మిన్గిరివరే పుత్ర పుష్పితద్రుమకాననే।
తస్థౌ స విబుధశ్రేష్ఠో బ్రహ్మా లోకార్థసిద్ధయే॥ 12-164-33(71567)
తతో వర్షసహస్రాంతే వితానమకరోత్ప్రభుః।
విధినా కల్పదృష్టేన యథోక్తేనోపపాదితం॥ 12-164-34(71568)
ఋషిభిర్యజ్ఞపటుభిర్యథావత్కర్మకర్తృభిః।
మరుద్భిః పరిసంకీర్ణం దీప్యమానైశ్చ పావకైః॥ 12-164-35(71569)
కాంచనైర్యజ్ఞభాండైశ్చ భ్రాజిష్ణుభిరలంకృతం।
వృతం దేవగణైశ్చైవ ప్రబభౌ యజ్ఞమండలం॥ 12-164-36(71570)
తథా బ్రహ్మర్షిభిశ్చైవ సదస్యైరుపశోభితం।
అత్ర ఘోరతమం వృత్తమృషీణాం మే పరిశ్రుతం॥ 12-164-37(71571)
చంద్రమా విమలం వ్యోమ యథాఽభ్యుదితతారకం।
విదార్యాగ్నిం తథా భూతముత్థితం శ్రూయతే తదా॥ 12-164-38(71572)
లోనీత్పలసవర్ణాభం తీక్ష్ణదంష్ట్రం కృశోదరం।
ప్రాంశుముద్ధర్షణం చాపి తథైవ హ్యమితౌజసం॥ 12-164-39(71573)
అస్మిన్నుత్పద్యమానే చ ప్రచచాస వసుంధరా।
మహోర్మికలిలావర్తశ్రుక్షుభే స మహోదధిః॥ 12-164-40(71574)
పేతుశ్చోత్కా మహోత్పాతాః శాఖాశ్చ ముముచుర్ద్రుమాః।
అప్రసన్నా దిశః సర్వాః పవనశ్చాశివో వవౌ।
ముహుర్ముహుశ్చ భూతాని ప్రావ్యథంత భయాత్తథా॥ 12-164-41(71575)
తతః స తుములం దృష్ట్వా తద్భూతం సముపస్థితం।
మహర్షిసురగంధర్వానువాచేదం పితామహః॥ 12-164-42(71576)
మయైవం చింతితం భూతమసిర్నామైష వీర్యవాన్।
రక్షణార్థాయ లోకస్య వధాయ చ సురద్విషాం॥ 12-164-43(71577)
తతస్తద్రుపముత్సృజ్య బభౌ నిస్త్రింశ ఏవ సః।
విమలస్తీక్ష్ణధారశ్చ కాలాంతక ఇవోద్యతః॥ 12-164-44(71578)
తతస్తం నీలకంఠాయ రుద్రాయర్షభకేతవే।
బ్రహ్మా దదావసిం తీక్ష్ణమధర్మప్రతివారణం॥ 12-164-45(71579)
తతః స భగవాన్రుద్రో బ్రహ్మర్షిగణపూజితః।
ప్రగృహ్మాసిమమేయాత్మా రూపమన్యచ్చకార హ॥ 12-164-46(71580)
చతుర్బాహుః స్పృశన్మూర్ధ్నా భూమిష్ఠోఽపి దిశో దశ।
ఊర్ధ్వదృష్టిర్మహాబాహుర్ముఖాజ్జ్వాలాః సముత్సృజన్॥ 12-164-47(71581)
వికుర్వన్బహుధా వర్ణాన్నీలపాండురలోహితాన్।
బిభ్రత్కృష్ణాజినం వాసో హేమప్రవరతారకం॥ 12-164-48(71582)
నేత్రం చైకం లలాటస్థం భాస్కరప్రతిమం మహత్।
శుశుభాతే సువిమలే ద్వే నేత్రే కృష్ణపింగలే॥ 12-164-49(71583)
తతో దేవో మహాదేవః శూలపాణిర్భగాక్షిహా।
సంప్రగృహ్య తు నిస్త్రింశం కాలాగ్నిసమవర్చసం॥ 12-164-50(71584)
త్రికూటం చర్మ చోద్యంయ సవిద్యుతమివాంబుదం।
చచార వివిధాన్మార్గాందానవాంతచికీర్షయా।
విధున్వన్నసిమాకాశే తథా యుద్ధచికీర్షయా॥ 12-164-51(71585)
తస్య నాదం వినదతో మహాహాసం చ ముంచతః।
బభౌ ప్రతిభయం రూపం తదా రుద్రస్య భారత॥ 12-164-52(71586)
తద్రూపధారిణం రుద్రం రౌద్రకర్మచికీర్షయా।
నిశాంయ దానవాః సర్వే హృష్టాః సమభిదుద్రువుః॥ 12-164-53(71587)
అశ్మభిశ్చాంయవర్షంత ప్రదీప్తైశ్చ తథోల్ముకైః।
ఘోరైః ప్రహరణైశ్చాన్యైః క్షురధారైరయస్మయైః॥ 12-164-54(71588)
తతస్తు దానవానీకం సంప్రణేతృకమప్యుత।
ఖంగం దృష్ట్వా బలాధూతం ప్రముమోహ చచాల చ॥ 12-164-55(71589)
చిత్రం శీఘ్రపదత్వాచ్చ చరంతమసిపాణినం।
తమేకమసురాః సర్వే సహస్రమితి మేనిరే॥ 12-164-56(71590)
ఛిందన్భిందన్రుజన్కృంతందారయన్ప్రథమన్నపి।
అచరద్వైరిసంఘేషు దావాగ్నిరివ కక్షగః॥ 12-164-57(71591)
అసివేగప్రభగ్నాస్తే ఛిన్నబాహూరువక్షసః।
ఉత్తమాంగప్రకృత్తాశ్చ పేతురుర్వ్యాం మహాబలాః॥ 12-164-58(71592)
అపరే దానవా భగ్నాః ఖంగధారావపీడితాః।
అన్యోన్యమభినర్దంతో దిశః సంప్రతిపేదిరే॥ 12-164-59(71593)
భూమిం కేచిత్ప్రవివిశుః పర్వతానపరే తథా।
అపరే జగ్మురాకాసమపరేఽంభః సమావిశన్॥ 12-164-60(71594)
తస్మిన్మహతి సంవృత్తే సమరే భృశదారుణే।
బభూవ భూః ప్రతిభయా మాంసశోణితకర్దమా॥ 12-164-61(71595)
దానవానాం శరీరైశ్చ పతితైః శోణితోక్షితైః।
సమాకీర్ణా మహాబాహో శైలైరివ సకింశుకైః॥ 12-164-62(71596)
`రుధిరేణ పరిక్లిన్నా ప్రబభౌ వసుధా తదా।
రక్తార్ద్రవసనా శ్యామా నారీవ మదవిహ్వలా॥' 12-164-63(71597)
స రుద్రో దానవాన్హత్వా కృత్వా ధర్మోత్తరం జగత్।
రౌద్రం రుపమథాక్షిప్య చక్రే రూపం శివం శివః॥ 12-164-64(71598)
తతో మహర్షయః సర్వే సర్వే దేవగణాస్తథా।
జయేనాద్భుతకల్పేన దేవదేవమథాస్తువన్॥ 12-164-65(71599)
తతః స భగవాన్రుద్రో దానవక్షతజోక్షితం।
అసిం ధర్మస్య గోప్తారం దదౌ సత్కృత్య విష్ణవే॥ 12-164-66(71600)
విష్ణుర్మరీచయే ప్రాదాన్మరీచిర్భార్గవాయ తం।
మహర్షిభ్యో దదౌ ఖంగమృషయో వాసవాయ చ॥ 12-164-67(71601)
మహేంద్రో లోకపాలేభ్యో లోకపాలా తు పుత్రక।
మనవే సూర్యపుత్రాయ దదుః ఖంగం సువిస్తరం॥ 12-164-68(71602)
ఊచుశ్చైనం తథా వాక్యం మానుషాణాం త్వమీశ్వరః।
అసినా ధర్మగర్భేణ పాలయస్వ ప్రజా ఇతి॥ 12-164-69(71603)
ధర్మసేతుమతిక్రాంతాః స్థూలసూక్ష్మార్థకారణాత్।
విభజ్య దండం రక్ష్యాః స్యుర్ధర్మతో న యదృచ్ఛయా॥ 12-164-70(71604)
దుర్వాచా నిగ్రహో దండో హిరణ్యబహులస్తథా।
వ్యంగతా చ శరీరస్య వధో నాల్పస్య కరణాత్॥ 12-164-71(71605)
అసేరేతాని రూపాణి దుర్వారాదీని ని దశేత్।
అసేరేవం ప్రమాణాని పరమాణ్యభ్యతిక్రమాత్॥ 12-164-72(71606)
అభిషిచ్యాథ పుత్రం స్వం ప్రజానామధిపం తతః।
మనుః ప్రజానాం రక్షార్థం క్షుపాయ ప్రదదావసిం॥ 12-164-73(71607)
క్షుపాజ్జగ్రాహ చేక్ష్వాకురిక్ష్వాకోశ్చ పురూరవాః।
ఆయుశ్చ తస్మాల్లోభే తం నహుషశ్చ తతో భువి॥ 12-164-74(71608)
యయాతిర్నహుషాచ్చాపి పూరుస్తస్మాచ్చ లబ్ధవాన్।
ఆధూర్తశ్చ గయస్తస్మాత్తతో భూమిశయో నృపః॥ 12-164-75(71609)
భరతశ్చాపి దౌష్యంతిర్లేభే భూమిశయాదసిం।
తస్మాల్లోభే చ ధర్మజ్ఞో రాజన్నైలబిలస్తథా॥ 12-164-76(71610)
తతస్త్వైలబిలాల్లేభే ధుంధుమారో నరేశ్వరః।
ధుంధుమారాచ్చ కాంభోజో ముచుకుందస్తతోఽభజత్॥ 12-164-77(71611)
ముచుకుందాన్మరుత్తశ్చ మరుత్తాదపి రైవతః।
రైవతాద్యువనాశ్వశ్చ యువనాశ్వాత్తతో రఘుః॥ 12-164-78(71612)
ఇక్ష్వాకువంశజస్తస్మాద్ధరిణాశ్వః ప్రతాపవాన్।
హరిణాశ్వాదసిం లేభే శునకః శునకాదపి॥ 12-164-79(71613)
ఉశీనరో వై ధర్మాత్మా తస్మాద్భోజాః సయాదవాః।
యదుభ్యశ్చ శిబిర్లేభే శిబేశ్చాపి ప్రతర్దనః॥ 12-164-80(71614)
ప్రతర్దనాదష్టకశ్చ రుశదశ్వోఽష్టకాదపి।
రుశదశ్వాద్భరద్వాజో ద్రోణస్తస్మాత్కృపస్తతః।
తతస్త్వం భ్రాతృభిః సార్ధం పరమాసిమవాప్తవాన్॥ 12-164-81(71615)
కృత్తికాస్తస్య నక్షత్రమసేరగ్నిశ్చ దైవతం।
రోహిణ్యో గోత్రమస్యాథ రుద్రాశ్చ గురుసత్తమాః॥ 12-164-82(71616)
అసేరష్టౌ హి నామాని రహస్యాని నిబోధ మే।
పాండవేయ సదా యాని కీర్తయఁల్లభతే జయం॥ 12-164-83(71617)
అసిర్విశసనః ఖంగస్తీక్ష్ణచర్మా దురాసదః।
శ్రీగర్భో విజయశ్చైవ ధర్మపాలస్తథైవ చ॥ 12-164-84(71618)
అగ్ర్యః ప్రహరణానాం చ ఖంగో భువి పరిశ్రుతః।
మహేశ్వరప్రణీతశ్చ పురాణే నిశ్చయం గతః।
`ఏతాని చైవ నామాని పురాణే నిశ్చితాని వై॥' 12-164-85(71619)
పృథుస్తూత్పాదయామాస ధనురాద్యమరిందమః।
తేనేయం పృథివీ దుగ్ధా సస్యాని సుబహూన్యపి।
ధర్మేణ చ యథాపూర్వం వైన్యేన పరిరక్షితా॥ 12-164-86(71620)
తదేతదార్షం మాద్రేయ ప్రమాణం కర్తుమర్హసి।
అసేశ్చ పూజా కర్తవ్యా సదా యుద్ధవిశారదైః॥ 12-164-87(71621)
ఇత్యేష ప్రథమః కల్పో మయా తే కథితః పునః।
ఏవమేవాసిసర్గోఽయం యథావద్భరతర్షభ॥ 12-164-88(71622)
సర్వథా తమిహ శ్రుత్వా స్వంగస్యాగమముత్తమం।
లభతే పురుషః కీర్తి ప్రేత్య చానంత్యమశ్నుతే॥ ॥ 12-164-89(71623)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి ఆపద్ధర్మపర్వణి చతుఃషష్ట్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 164॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-164-1 కథాంతరం ఆపద్ధర్మాణం సాంగానాం సమాప్తత్వాత్ కథాయా అవసానం అసాద్య ప్రాప్య॥
12-164-10 ధాతుమానివ పర్వత ఇతి ఝ. పాఠః। తత్ర ధాతుమాన్ గైరికవాన్ రుధిరోక్షితత్వాదిత్యర్థః॥
12-164-19 ప్లవంగ శ్చ మహోరగా ఇతి ఝ. పాఠః॥
12-164-21 ధర్మం ప్రయుయుజే తత ఇతి ఝ. పాఠః॥
12-164-25 వానప్రస్థా ఇతి ఝ. పాఠః॥
12-164-32 పద్మానీవ తారకా యత్ర లగ్నాస్తస్మిన్ పద్మతారకే।
అత్యంతముచ్ఛ్రిత ఇత్యర్థః॥
12-164-35 సమిద్భిః పరికీర్ణమితి ఝ. పాఠః॥
12-164-38 వికీర్యాగ్నిమితి ఝ. పాఠః॥
12-164-51 త్రికూటం త్రీణి కృటాని కపటాని పార్శ్వయోరగ్నే చ తీక్ష్ణధారరూపాణి పరవిదారకాణి యస్మింన్॥
12-164-72 దుర్వాగాదీని నిర్దిశేదితి ట. డ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.